Het boekenweekgeschenk van 2000. De eerste ook die als gebonden exemplaar verscheen. Ook één van de beste geschenken in jaren, zo niet het beste.
Voor Het theater, de brief en de waarheid baseerde Harry Mulisch zich op de affaire Croiset. Waarheden, had er eigenlijk in de titel moeten staan. Want Mulisch speelt een prachtig spel. Herbert verteld op de begrafenis van zijn vrouw Magda, gestorven naar aanleiding van de in scène gezette ontvoering van/door Herbert, over het waarom van die actie en dat hij het voor haar deed. Vervolgens verteld Magda op de begrafenis van Herbert, zelfdoding naar aanleiding van de affaire, dat zij degene was die de brief geschreven had die alles in gang zette. Zij deed dat voor hem.

‘Hij deed dat natuurlijk om mij te helpen, zoals ik hem had willen helpen. Maar hoe had ik hem ooit kunnen bedanken? Hoe had hij mij ooit kunnen bedanken? Het was allemaal veel te ver gegaan. Onze liefde was veranderd in… in… ik weet niet hoe ik het zeggen moet… Maak van je hart geen moordkuil, hoor je wel eens. Onze liefde en zelfopoffering waren veranderd in zo’n moordkuil, maar zonder dat daardoor minder liefde was. Misschien was het wel de grootste liefde die ooit tussen twee mensen bestaan heeft…’

Het verhaal is een bijzonder constructie, slechts één van de verhalen kan tenslotte de waarheid zijn. Of misschien zijn het twee waarheden van twee parallelle werelden. Misschien is alles wel theater.

(Harry Mulisch – Het theater, de brief en de waarheid)