De kleine keizer is met voorsprong het beste boek ooit van Martin Bril. Niet voor niets bekroond met de VPRO Bob den Uyl prijs 2009, een dag voor zijn overlijden. En toch verschilt het niet veel van andere boeken. Ook hier stukjes voor de krant, De Morgen en De Volkskrant in dit geval, verzameld rond één thema. Het verschil met bijvoorbeeld Een plek onder de zon of Schitterend blauw moet dan haast die “passie” uit de ondertitel zijn.

Chronologisch verhaalt Martin Bril over Napoleon Bonaparte, vanaf zijn geboorte op Corsica tot aan zijn sterfbed op St. Helena met al die beroemde veldslagen daar tussen. Maar dan wel op die typische Bril manier, met aandacht voor de voorjaarsbloeiers bijvoorbeeld (“Hup, je ratst een bosje tulpen mee. Kleur doet er niet toe. Als er maar een cellofaantje omheen zit.”), eten onderweg (over het dorp Waterloo: “Je kunt er prima oesters eten”), of tinnen soldaatjes (“Hij is veel zwaarder dan je van zo’n klein poppetje zou denken, maar dat is het lood, hetzelfde spul waar ze kogels van maken. Dat schiet dan altijd even door me heen.”). Klein nadeel is dat Bril er van uitgaat dat iedereen maar de Franse taal machtig is, er wordt nogal druk geciteerd uit gelezen boeken. Een paar voetnoten met vertaling had wel prettig geweest.

(Martin Bril – De kleine keizer)

Op zich is het best een aardig idee, om de columns van Martin Bril thematisch in boekvorm te gieten. Ook al kunnen vele verhalen net zo gemakkelijk onder een ander thema gebundeld worden. Liefde, seks & regen is evengoed toch wel de minste bundeling die ik tot op heden van Bril las. Misschien ligt dat aan de vergezochte en samen geraapte thema’s, maar eerder ligt het aan het niveau van deze columns. Veel stukjes zijn dit keer niet meer dan observaties en halen niet vaker het niveau van een gemiddeld weblog stukje. Door dat te bundelen in boekvorm krijgt dat toch iets pretentieus.
En die enkele keer dat zo’n column langer is, en dus meer op een verhaal moet lijken, ik noem een Amsterdam is een vrouw, blijkt pas echt dat dat schrijfwerk van Bril een trucje is dat niet langer dan een gemiddelde column moet duren.

(Martin Bril – Liefde, seks & regen)

Een perfect gekozen cover. Want daardoor is Schitterend blauw van Martin Bril een boekje dat opvalt, de nieuwsgierigheid wekt, opgepakt wil worden, gekocht en gelezen wil worden.

Een bundeling columns vergelijk ik graag met een doos bonbons. Niet meer dan een stuk of vier, vijf per dag nuttigen. Teveel achter elkaar gaat tegenstaan, dan smaakt het alleen nog naar chocolade met een meer of minder geslaagde vulling. Bij écht teveel wordt je zelfs misselijk. Van een bundeling columns zal je niet zo snel misselijk worden, maar teveel is teveel. En met tegenzin een boek lezen is nooit goed. Dus niet meer dan vier, vijf columns per dag lezen. Schitterend blauw is een luxueus doosje, maar de inhoud is een beetje tegenvallend: enkele luxe bonbons, maar toch ook veel ordinaire chocolade flikken.

Reisverhalen staat er als ondertitel. In de eerste helft maakt hij dat enigszins waar, enigszins want Bril is geen Carolijn Visser of Frank van Rijn, Bril komt vaak niet verder dan Schiphol en mijmert dan een beetje. Niettemin mooi.
De tweede helft is een samenraapsel van columns waarvan sommigen (Oase, When I get home) net zo goed in Een plek onder de zon (muziek verhalen) hadden kunnen verschijnen, anderen (Noorderplantsoen, Overtoom) in het nog te verschijnen Haagse bluf (politieke verhalen) en weer anderen (Havelterbrug , Langelille) in Het verdwenen kruispunt (platteland verhalen).

En dan, ineens, een prachtig monument voor de vermoorde Suzanne Wisman. Ontroerend mooi geschreven.

Een luxe doos ordinaire chocolade flikken, met af en toe een bijzondere bonbon.

(Martin Bril – Schitterend blauw)

Toen ik in 2004 een recensie las van de dichtbundel Verzameld Werk – deel 2 van Martin Bril besloot ik meteen een exemplaar te kopen, alleen al vanwege dat ene gedicht dat geciteerd werd:

Avond in Amsterdam

Albert Heijn is nog open
Maar de hoeren gapen al

Na lezing ging ik ook op zoek naar deel 1. Nooit ergens gevonden, tot nu bij de Slegte. Verramsjt, net als deel 2 trouwens. Best gek eigenlijk, dat je een paar jaar zoekt naar een boekje, bij elke boekwinkel even kijkt of het daar niet toevallig aanwezig is maar nee, en dat een uitgever het van ellende maar in de ramsj gooit. Maar goed, ik heb mijn boek.

Toch is dit eerste deel niet zo goed als het tweede. Alsof Bril nog op zoek is naar zijn stijl. Of misschien heb ik sindsdien wel teveel Martin Bril gelezen.
Sommige gedichten zijn niet veel meer dan een zinnetje proza in stukjes gehakt. Andersom heb ik bij Bril wel eens het idee dat als ik een zin uit een van zijn columns in stukken zou hakken, ik dan een typisch Martin Bril gedicht zou hebben.
Het best zijn de langere gedichten: Koelkast, Amsterdam 1991, Rotterdam 2001. Bij het gedicht Oude Liefde moet ik aan het verhaal Reasons To Believe uit Een plek onder de zon denken, vanwege Rod Stewart. Of neem Uit vissen met de Ramblers:

De beste titel die ik ken:
De Ramblers gaan uit vissen

Diverse redenen:
De Ramblers
Het vissen
De combinatie

Er hoort overigens bij de titel
Ook nog een verhaal, waarover

Later meer, wellicht

Of niet

Een profetisch gedicht, het verhaal, Uit vissen met de Ramblers, staat in Een plek onder de zon.

(Martin Bril – Verzameld werk)

Typisch zo’n boek dat zonder boekenweekthema, muziek, niet zou zijn verschenen. De stukken in dit boek verschenen eerder in de Volkskrant en Vrij Nederland. Aardig is dan wel weer om te zien dat je aan de stijl van het verhaal kunt zien voor welk van de twee het geschreven is.
De langere beschouwende verhalen, Feel like going home over Charlie Rich of You send me over Sam Cooke bijvoorbeeld, zullen in Vrij Nederland verschenen zijn, waarvoor Martin Bril beloond werd met de PopPersPrijs.
De korte verhalen lijken qua formaat en toonzetting veel op de Volkskrant stukjes. Persoonlijke verhalen waarbij muziek een rol speelt. Vader en dochter Bril op de fiets waarbij dochter een stukje Shakira neuriet, en vader bedenkt dat zijn dochter groot wordt. Een autorit door Drenthe waarbij een lokale zender Radio 1 wegdrukt en waarop een liedje van René Froger voorbijkomt dat hem weer huiswaarts doet keren. Het gaat allemaal eerder over Martin Bril dan over muziek.
Een goede bundel muziekverhalen laat je luisteren naar nieuwe muziek, of opnieuw luisteren naar oude muziek. De best geslaagde bundel muziekverhalen is in mijn ogen nog altijd De luchtgitaar van Roel Bentz van den Berg, eindelijk ook herdrukt in het kader van diezelfde boekenweek.
Ondanks zijn prettige schrijfstijl weet Martin Bril uiteindelijk te weinig enthousiasme over te brengen voor zijn liedjes en zijn muzikanten. Wat rest is een verzameling verhalen die gelijkenis vertonen met een willekeurig hitparade deuntje, leuk voor het moment maar na beluistering, lezing in dit geval, onmiddellijk weer vergeten.

(Martin Bril – Een plek onder de zon)