Leeuwenhoning

LeeuwenhoningVerschillende internationaal erkende schrijvers hervertellen een zelf gekozen mythe, dat is het idee achter de reeks De Mythen. Eerder dit jaar las ik met veel plezier in deze reeks Zwaarte en Penelope.

De Israëlische schrijver David Grossman buigt zich over de bijbelse mythe van Simson, maar zijn Leeuwenhoning valt mij nogal tegen. Grootste bezwaar is dat het hier helemaal niet om een hervertelling gaat, maar om een essay. En bovendien een uit 2003, bijna twee jaar voor de serie zijn aanvang nam.

Grossman begint met het verhaal van Simson zoals dat in de bijbel staat, gewoon letterlijk overgenomen. Het lange essay dat daar op volgt heeft nog het meeste weg van een bijbelles waarbij de ene na de andere joodse schriftgeleerde geciteerd wordt. Helemaal bont wordt het als Grossman citeert uit een artikel van een psychiater die de “gedragsstoornis” (de compulsieve behoefte om door vrouwen verraden te worden, staat er dan ter verduidelijking bij) van Simson verklaard.

Voor mij is een mythe een fictief verhaal, samengesteld uit diverse oude verhalen. Ook het verhaal van Simson, net als het gehele oude testament, is voor mij zo’n mythe. Maar voor Grossman is het de waarheid, zo is het gebeurt en niet anders.

Toch weet Grossman een paar keer op verrassende details in het bijbelverhaal te wijzen en daar een boeiende verklaring voor te geven. Of ik het daar dan mee eens ben is een tweede maar het zet in ieder geval aan tot denken.

Maar het mooiste nog aan het hele boek is de omslagillustratie van Shonagh Rae. En mooi ook hoe dat logo van uitgeverij De Bezige Bij er in op gaat.

(David Grossman – Leeuwenhoning)

Penelope

Ik heb al heel wat versies en verhalen over Odysseus gelezen, gezien, gehoord. Maar elk verhaal heeft twee kanten, dus verteld Margaret Atwood het verhaal nu eens niet vanuit Odysseus zelf maar laat zij diens vrouw Penelope en de twaalf gehangen maagden aan het woord. Penelope verteld haar verhaal in het heden, vanuit het dodenrijk spreekt zij tot de lezer. En af en toe neemt ze een kijkje in de huidige wereld via een medium:

Maar die lui van tegenwoordig zijn gewoon te oppervlakkig voor woorden. Die willen alles weten over aandelenkoersen en wereldpolitiek en hun eigen kwaaltjes en meer van dergelijke onzin; daar komt nog bij dat ze een gesprek willen met allerlei dode onbenullen van wie wij hier in het schimmenrijk nooit gehoord hebben. Wie is die ‘Marilyn’ waar iedereen zo bezeten van is? Wie is ene ‘Adolf’?

De maagden wisselen haar verhaal af met liedjes en toneelstukjes.
Margaret Atwood neemt de versie van Homerus als uitgangspunt maar heeft daarnaast allerlei bronnen erbij gehaald om een zo compleet mogelijk beeld te scheppen van hoe een vrouw in die tijd alles beleefd kan hebben. Ook zij hoort de verhalen over Odysseus en de nymph Calypso, of is het gewoon een luxe bordeel? Penelope kiest er voor de mooie versie te geloven.

De Nederlandse kritieken waren nogal negatief over dit boek: Atwood denkt dat Penelope de zegeningen van het feminisme niet helemaal doorhad en leest haar de les. (De Volkskrant), Deze keukenmeidenroman, die namen en gebeurtenissen uit de oude mythe gebruikt, staat tamelijk ver af van het ’universele, tijdloze verhaal’ (Trouw) Zelf vond ik het een geslaagd boek, een toevoeging op al die versies die ik al heb en ken. Van dat feminisme waar de Volkskrant het steeds over heeft, onbenullige rijmpjes waarin die dienstmeiden het gedachtegoed van Opzij uitdragen, heb ik al helemaal geen last van gehad. Maar misschien ben ik wel hartstikke feministisch, misschien moet ik de Opzij ook maar eens gaan lezen.

(Margaret Atwood – Penelope)

De mythen

Mythen - Penelope - Zwaarte

Zwaarte maakt deel uit van de internationale serie De mythen. Verschillende internationaal erkende schrijvers hervertellen een zelf gekozen mythe, 25 uitgeverijen werken samen om het geheel te verspreiden. In Nederland is dat De Bezige Bij. (die daar op hun site geen woord over vuilmaken)
In 2005 verschenen de eerste drie delen. Karen Armstrong schreef bij wijze van inleiding het boekje Mythen – een beknopte geschiedenis, Margaret Atwood verteld de mythe van Odysseus in Penelope en Jeanette Winterson koos voor de mythe van Atlas en Herakles.
Voor 2006 staan twee delen gepland: de Russische schrijver Victor Pelevin komt met de mythe van Theseus en de Minotaurus, David Grossman vertelt de (bijbelse) mythe van Samson. Onder de andere schrijvers die met een mythe aan de slag gaan valt mij de naam Donna Tartt het meest op. De Volkskrant brengt het gerucht in de wereld dat Harry Mulisch, die zit bij De Bezige Bij dus het zou kunnen, zich over Dedalus, de man die vliegen wou om de hemel te ontdekken, gaat ontfermen.
Ondertussen ziet Jamie Byng, uitgever en bedenker van dit alles, het helemaal zitten: By my calculation we will publish the 100th myth in this series on March 15th 2038. We zullen het zien.

Als die andere delen net zo goed bevallen als Zwaarte heb ik de aankomende jaren genoeg te lezen.

Zwaarte

Der Atlas van Schubert is een persoonlijke favoriet. Ik wil mezelf nog wel eens zien als Der Atlas, Ich unglücksel’ger Atlas! Eine Welt, die ganze Welt der Schmerzen muß ich tragen.

Zwaarte van Jeanette Winterson is een moderne hervertelling van de mythe van Atlas en Herakles. Op knappe wijze mengt Winterson een persoonlijk verhaal met de mythe.

Wat je ouders jou als kind ook aandoen – en ik heb twee stel ouders gehad die mij wat aandeden – kan later alleen van invloed op jou zijn als je dat toelaat. Gewoonlijk laten we dat inderdaad toe, omdat we amper weten wat er gaande is.
Afwijzing heeft mij geleerd sterk te zijn. Afwijzing heeft mij geleerd niet te accepteren wat de wereld zegt. Afwijzing heeft mij geleerd een feit te betwisten. Afwijzing heeft mij geleerd hoe ik moet weglopen.
Wat afwijzing mij níét geleerd heeft, is hoe ik moet omarmen, hoe ik mij de moeite waard moet voelen, hoe ik moet spelen, hoe ik moet dansen, hoe ik van iemand moet houden, hoe ik van mijzelf moet houden.

En mooi is ook het einde, als Atlas, overbodig geworden: de oude goden waren verdwenen, de wereld veranderd door toedoen van een bleke verlosser aan een donker kruis, de wereld zachtjes neerlegd en er met het hondje Laika, die in 1957 aan kwam, er vandoor gaat. Zwarte gaten achterlatend.

(Jeanette Winterson – Zwaarte)