King. Stephen

Natuurlijk is Het het engste Stephen King boek en Pennywise de allermooiste bad guy, maar Het is meer dan dat. Het is vooral ook een boek over herinneringen, over jeugd en over vergeten. En ook een boek dat aanzet om te herinneren.

Zo herinner ik mij ineens weer de bibliotheek uit mijn jeugd: kaartenbakken om boeken op te zoeken, microfiches met oude kranten, de gewijde stilte, regen op de glazen dakkoepels, ouderwets afstempelen met een datumstempel.

Ik herinner mij de film die ik ooit zag en dacht het boek nooit gelezen te hebben. Maar tijdens het lezen kwamen er toch herinneringen naar boven, misschien dat ik ooit wel de (veel kortere) eerste druk bij de bibliotheek vandaan gehaald heb.

En lezen brengt ook herinneringen van recentere datum weer naar boven, herinneringen aan De donkere toren, aan De beproeving en aan Derry verhalen zoals Insomnia.

Ben ik alleen nog benieuwd hoe ik de recente lezing van Het later zal herinneren.

(Stephen King - Het)

Ik was een jaar of 14, 15 toen ik Ogen van de draak, toen nog getiteld De ogen van de draak, las. Althans, dat dacht ik altijd. Maar Ogen van de draak verscheen pas in 1987, zowel het origineel als de vertaling. Ik was dus minstens 17, maar waarschijnlijk zelfs al 18 toen ik dit verhaal las. Veel stond mij er niet meer van bij. Prinsen, broers, boze tovenaar, spannend.

Nou, dat bleek tegen te vallen. Eigenlijk is het maar een slap verhaaltje. Flagg, de boze tovenaar, is nergens de geweldige schurk die hij in De beproeving is. Zijn rol in De donkere toren reeks is al minimaal, en enigszins teleurstellend, in Ogen van de draak stelt hij nog veel meer teleur.

Het verhaal is opgedragen aan Naomi King en Ben Straub, de dochter en zoon van Stephen King en Peter Straub. En niet geheel toevallig heten twee van de helden uit dit verhaal ook Naomi en Ben. Kleine verwijzingen naar De donkere toren, Rhea van Coös bijvoorbeeld, maar ook naar De shining, Flagg die met bijl naar de torenkamer toegestormd komt, zijn aardig maar kunnen dit kinderboek helaas niet naar een hoger plan tillen.

(Stephen King - Ogen van de draak)

Ze gaf hem de envelop en Roland kon aan de contouren voelen dat er een boek in zat. ‘Als King ooit een sleutelbóék heeft geschreven, Roland - buiten de Donkere Toren-serie zelf, bedoel ik - denken we dat dit het moet zijn.’
De flap van de envelop werd met een klemmetje dichtgehouden. Roland keek even naar Marian en Nancy. Ze knikten. De scherpschutter maakte het klemmetje open en haalde er een uiterst dik boek met rood en witte omslag uit. Er stond geen afbeelding op, alleen Stephen King’s naam en een enkel woord.
Rood voor de Koning, wit voor Arthur Eld, dacht hij. Wit boven Rood, zo Gan het wenst.
Of misschien was het alleen maar toeval.
‘Wat is dat woord?’ vroeg Roland, en hij tikte met zijn vinger op de titel.
‘Insomnia,‘ zei Nancy. ‘Dat betekent…’
‘Ik weet wat dat betekent,’ zei Roland. ‘Waarom geven jullie me dit boek?’
‘Omdat het verhaal om de Donkere Toren draait,’ zei Nancy, ‘en omdat er een personage in voorkomt dat Ed Deepneau heet. Hij is de schurk van het verhaal.’

[uit: De Donkere Toren]

Door De Donkere Toren was ik wel nieuwsgierig geworden naar Insomnia. En wat een boek. Weliswaar duurt het bijna 400 bladzijde voordat er zich zoiets als een plot ontwikkelt, maar voor die tijd is er ook al veel te beleven. Slapeloosheid, aura’s, ufologie, ouderdom, dood, het abortus debat, polarisatie van standpunten in een kleine gemeenschap, Griekse mythologie en de nodige Lord of the rings verwijzingen, het zit er allemaal in en nog op geloofwaardige wijze ook.

(Stephen King - Insomnia)

“Het einde is een ander woord voor afscheid.” Zo staat het in Coda. En met De donkere toren komt er een einde aan de avonturen van Roland en zijn Ka-tet. Nu las ik altijd overal dat het einde van De donkere toren reeks zo’n ongelofelijke tegenvaller was, maar eigenlijk viel het mij wel mee. Goed, een aantal zaken had wel wat op meer spectaculaire wijze afgerond kunnen worden, vooral Mordred wordt wel heel eenvoudig uit het verhaal geschreven, maar het grote geheel overziend is De donkere toren een prima slot voor een fantastische serie.

Dit keer zijn het Harten in Atlantis en Insomnia die er om vragen gelezen te worden, karakters uit deze twee boeken spelen een grote rol in De donkere toren. Het blijft bijzonder hoe Stephen King al zijn boeken, of veel in ieder geval, met De Donkere Toren in verband weet te brengen.

Wat mij nog het meest bezig houdt is wat er met Zwarte Dertien gebeurd is. Deze wordt in Een lied van Susannah in een kluisje onder het World Trade Center opgeslagen, en eigenlijk had ik verwacht dat die in De Donkere Toren wel weer opgehaald werd om er weet ik veel wat mee te doen.

‘Het ligt daar goed tot juni 2002, tenzij iemand inbreekt en het steelt.’
‘Of het gebouw erbovenop valt,’ zei Jake.
Callahan lachte, al had Jake dat niet voor de grap gezegd. ‘Dat zal nooit gebeuren. En als het gebeurd… nou, één glazen bol onder honderdtien verdiepingen van beton en staal? Zelfs een glazen bol vol diepe magie? Dat zou misschien wel een goede manier zijn om van het rotding af te komen.’

Maar iedere lezer weet dat inderdaad dat gebouw erbovenop viel. Zelf vraag ik mij nu af of dat hele gebeuren niet in gang is gezet doordat Zwarte Dertien daar lag. Stephen King schrijft dan wel dat hij die opslagboxen onder het WTC zelf verzonnen heeft, maar zoals Jake dan weer zou zeggen: ‘Er zijn andere werelden dan deze’.

Tot ziens scherpschutter, lange dagen en aangename nachten, zeg dankie.

De Donkere Toren
1. De scherpschutter
2. Het teken van drie
3. Het verloren rijk
4. Tovenaarsglas
5. Wolven van de Calla
6. Een lied van Susannah

(Stephen King - De donkere toren)

Het duurde even om in het verhaal te komen. Over de eerste 100 bladzijden deed ik net zo lang als over de overige 360. Eerdere delen begonnen met een korte samenvatting van het voorgaande, boek 5 van De Donkere Toren niet. En aangezien het alweer een maand of 3 geleden was dat ik deel 4 las…

Maar goed, eenmaal in het verhaal blijkt Een lied van Susannah toch weer een erg sterk boek te zijn. De wijze waarop Susannah de dogan visualiseert doet sterk denken aan Gary “Jonesy” Jones uit Dreamcatcher die Mr. Gray buiten probeert te houden. Af en toe deed het ook denken aan Lisey’s Verhaal. Nu ik De Donkere Toren serie gelezen heb zal dat boek mij vermoedelijk beter bevallen dan bij de eerste keer dat ik het (half) las.

Duidelijk is dat er met Een lied van Susannah naar het einde toegewerkt wordt. Dingen worden afgerond, dingen vallen op hun plaats. Soms op een zodanig verrassende wijze dat ik uit bewondering begin te lachen tijdens het lezen. Geweldig ook hoe Stephen King zichzelf in deze roman verwerkt. Of die kleine ode aan het WTC in New York.

Wolven van de Calla deed verlangen om Bezeten stad te (her)lezen, door Een lied van Susannah wil ik De scherpschutter herlezen, en Dodenwake. Bovendien is door Een lied van Susannah Desperation veel duidelijker geworden en wil ik tegenhanger De regelaars nu ook snel lezen. Maar eerst het slot deel De Donkere Toren.

De Donkere Toren
1. De scherpschutter
2. Het teken van drie
3. Het verloren rijk
4. Tovenaarsglas
5. Wolven van de Calla

(Stephen King - Een lied van Susannah)

Een wonderlijke uitgave, de verhalenbundel Nachtmerries van Stephen King. Wonderlijk want eigenlijk een halve verhalenbundel. Nightmares and Dreamscapes is de oorspronkelijke titel, in Nederland verschenen als Nachtmerries en Droomlandschappen. Dat boek bestaat dan weer uit twee delen, Nachtmerries en Droomlandschappen. Maar er is slechts één voorwoord, en één nawoord. Dus lees je nu een voorwoord waarin verwezen wordt naar verhalen die niet in Nachtmerries voorkomen, en ook in het nawoord, hoewel dat maar voor de helft is afgedrukt, is daar een enkele keer sprake van.

Aan de andere kant: 12 verhalen, verdeeld over 400 bladzijden was genoeg voor dit moment.

(Stephen King - Nachtmerries)

Desperation schijnt op de een of andere wijze verbonden te zijn met De Donkere Toren cyclus, ik heb het verband echter niet kunnen ontdekken. Maar misschien dat boek 6 of boek 7 dat nog duidelijk gaat maken. Gelukkig is Desperation een ijzersterk Stephen King verhaal. Ondanks enkele bekend voorkomende karakters, de schrijver, de alcohol verslaafde, het kind, weet King weer een aantal keer een verrassende plotwending uit zijn pen te toveren. Mooi ook: de strijd tussen een oude, duivelse godheid en het christelijk geloof, en dat zonder in reli-kitsch te vervallen.

(Stephen King - Desperation)

Tovenaarsglas mocht dan enigszins tegenvallen, Wolven van de Calla is weer ijzersterk. Een verhaal met een kop en een staart, geen restanten van vorige boeken die in de weg zitten en geen open einde.

Ook dit keer weer een western verhaal, maar voorzien van de nodige extra’s. Alcohol gebruik is een thema, de strijd tussen mens en machine een tweede. Donald Callahan uit Bezeten stad duikt op, er is een robot, een groep rovers genaamd de wolven die er echter uitzien als Dr. Doom uit de marvel comics en die bewapend zijn met lichtzwaarden uit StarWars en snooien model Harry Potter, Elton John’s Someone saved my live tonight klinkt te pas en te onpas, en bovendien is ook op een ander front, New York 1977, een strijd te voeren, tegen de gangsters die zo fraai aan hun einde gekomen waren in Het teken van drie.

Op naar boek 6.

De Donkere Toren
1. De scherpschutter
2. Het teken van drie
3. Het verloren rijk
4. Tovenaarsglas

(Stephen King - Wolven van de Calla)

Tovenaarsglas gaat direct verder waar Het verloren rijk was geëindigd: met een raadselwedstrijd tegen Blaine de mono. Hadden die honderd bladzijden nu niet aan Het verloren rijk toegevoegd kunnen worden? Nu komt het verhaal krakend tot stilstand, als een crashende Blaine, wanneer Roland en zijn vrienden gaan palaveren.

Het verhaal dat Roland vervolgens verteld is nog met meest vergelijkbaar met De scherpschutter. Een traag opstartend verhaal waarin de geest van Sergio Leone in rondwaart. Kijken, praten, uitdagen, zien wie het eerst toehapt en dan actie. Voeg daar een heks aan toe, een flinke teug Arthur legende, een verwijzing naar dominee Sylvia Pittston die in De scherpschutter een rol van betekenis speelt en een tovenaarsglas dat aardig wat overeenkomst vertoond met de Palantír zoals Tolkien die ooit verzonnen heeft. En dit alles, of in ieder geval toch het meeste, geschreven in middeleeuws aandoende taal.

Je zou bijna vergeten dat na dit verhaal over de jeugd van Roland het verhaal in Tovenaarsglas nog verder gaat waarbij het ka-tet door de wereld van De beproeving trekt, een deel van Alice in wonderland beleeft en uiteindelijk Randall Flagg ontmoet.

De Donkere Toren
1. De scherpschutter
2. Het teken van drie
3. Het verloren rijk

(Stephen King - Tovenaarsglas)

Dichte mist staat mij bij als het engste verhaal dat ik ooit van Stephen King gelezen heb, zelfs na jaren moet ik bij dichte mist nog wel eens denken aan die griezelige monsterkreeften die in de mist zaten. Toen ik in Het teken van drie over de Didde-sjiks las moest ik dan ook direct aan Dichte mist denken. En dankzij de recente verfilming is dat boekje ook eindelijk weer in het Nederlands verkrijgbaar.

Blijkt bij lezing dat er helemaal geen sprake is van monsterkreeften. Wel van inktvisachtigen, gemuteerde spinnen en muggen, pterosaurussen en reusachtige dinosaurussen. Wat niet wegneemt dat ik sterk het vermoeden heb dat al die wezens uit hetzelfde universum afkomstig zijn als de Didde-sjiks.

Toch, ook al is dit nog steeds een eng boek, veel suggestie, is dit een mindere King. Het is allemaal wat rommelig geschreven en ook dit keer met een open einde, alleen deze keer komt er geen volgend deel. Een boek uit het begin van zijn schrijverscarrière waarin met ideeën gestoeid wordt die pas in De beproeving en in De Donkere Toren volledig tot hun recht zouden komen.

(Stephen King - Dichte mist)

Ondanks een wel heel erg open einde, Stephen King verontschuldigd zich er zelfs voor in het nawoord, is Het verloren rijk het sterkste deel uit De donkere toren tot nog toe. Enerzijds begint het wat meer op traditionele fantasy te lijken, reisgezelschap op weg naar de queeste, anderzijds is het volstrekt uniek, ondanks soms letterlijke verwijzingen naar In de ban van de ring. Een biomechanische twintig meter grote beer als tegenstander, een ouderwets spookhuis dat rechtstreeks uit het werk van Edgar Allan Poe (De val van het Huis van Usher) afkomstig is, een supersonische trein die dol is op raadsels. Je kunt het zo gek niet verzinnen of het zit er in. Actie vanaf de eerste tot letterlijk de laatste bladzijde.

Ook het ultieme kwaad uit De beproeving, Randall Flagg, komt even langs, dit keer getooid met de naam Richard Fannin.

“Noem me Fannin,” zei de grijnzende verschijning, “Richard Fannin. Dat is niet helemaal juist, misschien, maar ik denk dat het voor de administratie wel genoeg is.”

Hij is maar een paar bladzijden aanwezig in Het verloren rijk, maar hij komt vast meer aan het woord in het volgende deel Tovenaarsglas.

De Donkere Toren
1. De scherpschutter
2. Het teken van drie

(Stephen King - Het verloren rijk)

Twee feiten ondergraven voor mij de geloofwaardigheid van Het meisje dat hield van Tom Gordon. A) meisjes van 9 houden niet van honkbal, zelfs Amerikaanse meisjes niet, B) voor een meisje van 9 is Trisha McFarland wel erg wereldwijs, soms op het vervelende af. Wel weet Stephen King weer ouderwets de horror van alledaagse dingen onder woorden te brengen, zonder daarbij allerlei monsters nodig te hebben. Een week lang in je eentje verdwaald zijn in het bos is eng genoeg.

(Stephen King - Het meisje dat hield van Tom Gordon)

Ik heb dus niks met luisterboeken. Zoon L. luistert momenteel Harry Potter als luisterboek, en wat een ramp is dat. Dat monotone gemompel van die kerel. Maar het King virus heeft er voor gezorgd dat ik nu toch ook mijn eerste luisterboeken uit heb. Vier stuks meteen, Mevrouw Todd gaat binnendoor, Nona, Omi en Oom Otto’s truck, met een speelduur tussen de 45 en 78 minuten. Vier korte verhalen die eerder zijn verschenen in Duistere krachten. Verteller Bart Schoones heeft gelukkig een betere stem dan die kerel die Potter doet, en beter ook dan Thomas Rosenboom. Prettig om naar te luisteren, hoewel ik toch enigszins iets in mijn handen mis. Eén van de vier beluisterde ik op de fiets, maar dat was geen succes, het straatrumoer overstemt te vaak het verhaal.
Een ander minpuntje: Grootma is veranderd in het tegenwoordig zo hippe Omi, zo’n titel voor 65plus grootouders die zich nog te jong vinden voor de titel oma.

Voor het overige is het best goed bevallen, ik ga maar eens op zoek naar het niet in boekvorm verschenen Vet goed van Stephen King.

(Stephen King - Mevrouw Todd gaat binnendoor | Nona | Omi | Oom Otto’s truck)

De afgelopen twee weken las ik De beproeving van Stephen King. Die las ik al eens eerder, dik 20 jaar geleden. Toen was dat een boek van 520 bladzijden, nu heeft de paperback er 1010, de pocketuitgave die ik las zelfs 1230. Als gevierd schrijver kan je nog eens een niet herziene versie op de markt brengen. Na lezing vraag ik mij vooral af hoe die verkorte versie moet zijn geweest, waarschijnlijk hou je dan alleen een verhaaltje over goed versus kwaad over.

De beproeving is meer dan een goed versus kwaad verhaal. Dat is het ook, maar niet het belangrijkste. Drie verhalen worden er verteld. Het eerste is een aanklacht tegen het gerotzooi met biologische wapens. In De beproeving gaat het fout, breekt een verschrikkelijke ziekte uit en raakt vrijwel de gehele wereldbevolking uitgestorven. Hoe reageer je als overheid? Hoe hou je alles onder de pet? Stephen King schetst een realistisch en beangstigend beeld.

Deel twee is sociologie. Hoe overlevenden samenklonteren, samenwerken en een nieuwe maatschappij opbouwen. Hoe voorkom je dezelfde valkuilen te graven waar de oude maatschappij uiteindelijk aan ten onder is gegaan? Wat doe je met tegengestelde belangen? Openheid van zaken geven versus het voorkomen van angst onder de massa, veiligheid versus vrijheid? Actuele vragen waarbij het boek mooi kan dienen als laboratorium.

En tot slot het al oude goed versus kwaad verhaal. Slechts 200 bladzijden zijn daar voor nodig, hoewel er in de eerste twee gedeelten al de nodige voorzetjes worden gegeven. Tolkien is ook hier de inspiratiebron, maar zonder dat het ook maar enig moment een LotR kloon wordt. Het is ook het minste gedeelte, King heeft een noodgreep nodig om het verhaal tot een goed einde te brengen, want hoe de Trashcan man die atoombom boven krijgt is werkelijk niemand duidelijk.

De snoodaard van het verhaal, Randall Flagg, duikt ook weer op in De Donkere Toren, wat een reden was dit boek te herlezen.

(Stephen King - De beproeving)

Het teken van drie is het tweede deel van De Donkere Toren reeks. Stephen King in het nawoord:

Dit langere tweede deel laat nog altijd vele vragen onbeantwoord en het hoogtepunt van het verhaal ligt ver in de toekomst, maar ik geloof dat het een veel completer deel is dan het eerste.

Dat is ook niet zo moeilijk. Het eerste deel, De scherpschutter, was een verzameling verhalen. Fragmenten van verhalen. En toch waardeer ik dat eerste deel beter dan dit tweede.

Niet dat Het teken van drie nu zoveel slechter is, alleen, ik had telkens weer moeite om in het verhaal te komen. En eigenlijk zijn dit ook drie verhalen. Dat van Eddie, dat van Odetta/Detta en dat van Jack Mort. Ik moest steeds weer wennen aan een nieuw karakter. Letterlijk karakter, want het is me een stel. Een junkie, een schizofreen in een rolstoel en een sadistisch berekenend mannetje.

Toch zat er ook genoeg boeiends in, ook dit deel las ik in hoog tempo. Die rare agressieve kreeften, poorten naar andere dimensies op een verlaten strand, wederom een prachtige gewelds-choreografie (dit keer in een Scarface setting), de verwijzingen naar films (o.a. de verfilming van The Shining). Voorlopig is De Donkere Toren nog steeds de meest originele fantasyreeks die ik in jaren gelezen heb. En dat terwijl Stephen King in het voorwoord uitgerekend Tolkien als voorbeeld noemt.

De Donkere Toren
1. De scherpschutter

(Stephen King - Het teken van drie)

Als puber las ik alles wat los en vast zat waar het Stephen King betrof, elk boek was goed voor 3, 4 dagen leesplezier. Tot ik eind jaren tachtig De scherpschutter las, het eerste deel van De Donkere Toren. Voor het eerst legde ik een Stephen King teleurgesteld aan de kant. Waarschijnlijk was ik King moe. Jaren later las ik nog wel Dromenvanger en grotendeels de bundel Alles is eventueel maar vorig jaar heb ik Liseys verhaal halverwege weggelegd. Stephen King kon mij blijkbaar niet meer boeien.

Maar nu verschijnt De Donkere Toren in een hardcover uitvoering. De scherpschutter voor tien euro. Ik heb de laatste jaren veel enthousiaste verhalen over De Donkere Toren gehoord, dus vooruit, ik probeer het nog een keer.

Een inleiding, een voorwoord en een proloog. Die waren er allen nog niet toen ik het boek de vorige keer las. De proloog heb ik echter al eens gelezen, en zelfs al twee maal in de kast staan. De kleine zusters van Eluria werd oorspronkelijk voor de door Robert Silverberg samengestelde bundel Legenden geschreven, en werd later herdrukt in Alles is eventueel. Een wonderlijke mix van vampieren en western. Toch past het goed als proloog, ook al is het vele jaren later geschreven.

Hoofdstuk 1 werd ook later geschreven dan de rest, en is eigenlijk een tweede proloog. Een kort verhaal op zich, waarin vooral de geest van Sergio Leone rondspookt, afwachten, kijken en dan plots een uitbarsting van geweld waarbij de scherpschutter binnen enkele minuten 58 dorpsbewoners afknalt. Een choreografie van geweld die in een film van Leone niet misstaan zou hebben.

Voor het overige is het boek mij ook meegevallen. Spaghetti western en science fiction ineen, met een flinke scheut fantasy. Dit eerste deel van De Donkere Toren schijnt het minste deel te wezen, maar Stephen King wist mij eindelijk weer eens ouderwets te boeien. In iets meer dan 48 uur heb ik deze ruim 300 bladzijden weggelezen. Op naar de overige zes delen.

(Stephen King - De scherpschutter)