Iemand, niemand en honderdduizend

Een recensie van Arnon Grunberg bracht deze roman van Luigi Pirandello onder mijn aandacht. Recensies van Grunberg zijn wel vaker goed voor een aanschaf. Toch ligt zo’n boek dan nog zeker twee jaar ongelezen in de kast.

Zonde eigenlijk, want Iemand, niemand en honderdduizend is een prettig geschreven roman die evengoed behoorlijk aan het denken zet. De vrouw van Vitangelo Moscarda zegt dat zijn neus scheef staat, zelf had hij dat nog nooit gezien. Maar als mijn vrouw mij zo ziet, hoe zien anderen mij dan? En zie ik mijzelf wel? Het leidt tot een ontdekking van de identiteit en een ontbinding van de persoonlijkheid waarbij Vitangelo zich met regelmaat tot de lezer zelf richt. De humor maakt alles aangenaam dragelijk.

(Luigi Pirandello – Iemand, niemand en honderdduizend)

In ongenade

In ongenade las ik eerder in 2001, 2002, daar omtrent. Ondanks het feit dat In ongenade de Booker prize 1999 had gewonnen, waarmee J.M. Coetzee de eerste was die die prijs twee maal kreeg, ondanks allerlei lovende recensies, kon ik er maar weinig waardering voor opbrengen. Neerslachtig en negatief, zo herinner ik het verhaal mij, met een teveel aan bijzaken.

Waarom dan toch herlezen? De verfilming, daar ben ik nieuwsgierig naar. Bovendien kwam er in 2003 een Nobelprijs bij voor Coetzee en geld het boek zelf zo langzamerhand als een klassieker met herdruk na herdruk. Misschien dat ik iets gemist heb bij eerdere lezing.

En blijkbaar was dat het geval. Hoewel er nog altijd stukken zijn, dat hele gedoe met die opera rond Byron bijvoorbeeld, die mij overbodig lijken. Nou ja, misschien niet geheel overbodig, maar toch zeker te langdradig. Desondanks. Een toch wel erg sterk boek over Zuid-Afrika en de zoektocht naar samenleven in een verscheurde maatschappij.

(J.M. Coetzee – In ongenade)

Een staat van vrijheid

Een staat van vrijheid speelt zich af in een vrij land in Afrika, waar tijdens een burgeroorlog de regerende stam wordt uitgemoord. Voor Engelsen als Bobby en Linda, die vanuit de hoofdstad terugrijden naar de leefgemeenschap van hun landgenoten, zijn de wegen open. Ze zijn blank, onpartijdig en beschermd en hebben zo op hun eigen manier in Afrika een staat van vrijheid gevonden. Maar deze neutraliteit zal niet lang standhouden. Het Afrika dat Bobby en Linda leren kennen is niet dat van de romantiek of de zendingsdrang, maar iets oneindig veel dubbelzinnigers.

Eigenlijk had ik Een staat van vrijheid voor de prijswinnaars categorie bedacht, het boek won de Booker Prize in 1971 en schrijver V.S. Naipaul de Nobelprijs voor de literatuur in 2001. Maar ik las al de nodige prijswinnaars, en heb er nog genoeg liggen bovendien, terwijl de categorie Afrika zich nogal moeizaam vult. Gezien bovenstaande tekst, te vinden op de achterflap, is een switch dan snel gemaakt.

Blijkt bij lezing dat het helemaal geen roman is, maar een verhalenbundel, waarvan alleen het titelverhaal zich in Afrika afspeelt. Maar dat titelverhaal is dan wel langer dan mijn enige bijdrage in de categorie tot nog toe, dus vooruit.

Vijf verhalen, drie lange en twee korte die als proloog en epiloog fungeren, maar één overkoepelend thema: de prijs van vrijheid. Persoonlijke favoriet: Een der velen. Soms wat gedateerd, ook qua taalgebruik, maar na bijna veertig jaar is dat misschien ook niet zo gek.

(V.S. Naipaul – Een staat van vrijheid)

De koningin van Sheba

In De halfbroer werd Knut Hamsun genoemd en ging de aandacht vooral uit naar zijn boeken, en ook in De roodborst werd Hamsun genoemd maar daar ging de aandacht vooral uit naar zijn daden.

Ook bij de viering van Hamsun‘s 150ste geboortedag gaat de aandacht vooralsnog vooral uit naar zijn daden. In 1920 won hij de Nobelprijs voor de literatuur en de daarbij behorende medaille deed hij in 1943 cadeau aan Joseph Goebels. En ook met Adolf Hitler had Hamsun enkele ontmoetingen.

De verhalen in De koningin van Sheba stammen nog van voor de Nobelprijs, en dus ook van voor zijn nazi sympathieën. En ik ben van mening dat Lars Saabye Christensen er goed aan doet om Hamsun te rehabiliteren in De halfbroer (ook daar worden de complete werken van Hamsun in de kachel verbrand vanwege zijn nazi sympathieën, maar later wordt met de verfilming van Honger de aandacht toch weer op de woorden gericht, en niet op de daden). Verrassend modern zijn de verhalen in deze bundel, ondanks koetsen en stoomtreinen. Lichtelijk pessimistisch met karakters die niet krijgen wat ze zouden willen, of dat nu succes of liefde is.

Nog een kleine kanttekening over de uitgave: De koningin van Sheba, op het schutblad alweer De koningin van Sheba [en andere verhalen] geheten, is uitgegeven door Brightlights.
Brightlights, onderdeel van De Pers, wil goede boeken die nu nog een klein publiek bedienen onder de aandacht te brengen van het grote publiek. De bijbehorende website, eens kijken welke titels ze nog meer uitgeven, meldt slechts: “Kunstlicht”. En aan het einde van De koningin van Sheba, die titel wil maar niet duidelijk worden want in het titelverhaal zelf is continue sprake van “De koningin van Scheba“, staan onder de titel à propos Hamsun 15 pagina’s lang Engelstalige fragmenten van diverse schrijvers (Henry Miller en Ovidius bijvoorbeeld). Wat er mee bedoeld wordt, of waar het voor dient is mij niet duidelijk. Het initiatief van Brightlights is goed, nu de uitwerking nog.

(Knut Hamsun – De koningin van Sheba)

Liefde in tijden van cholera

“Mijn God, dit duurt langer dan een ziekte!”, verzucht Fermina Daza tijdens het kijken naar een film. Het had net zo goed op het boek Liefde in tijden van cholera kunnen slaan. Of misschien keek ze wel naar de verfilming daarvan.

Ik vind dit Gabriel García Márquez‘ minste roman die ik tot nog toe gelezen heb. Misschien waren mijn verwachtingen wel te hoog. Het boek staat tenslotte bekend als hoogtepunt uit de wereldliteratuur. Mij was het allemaal te romantisch. Thema’s als liefde, ouderdom en dood heeft Márquez beter uitgewerkt, in Herinnering aan mijn droevige hoeren bijvoorbeeld. De slotzin toont gelijkenis met die van De kolonel krijgt nooit post, maar is lang niet zo sterk, een beetje lafjes/slapjes zoals de rest van het boek. Liefde in tijden van cholera bevat echter af en toe een rake waarheid, een stuk of tien zinnen om op te kauwen en herkauwen, die het lezen de moeite waard maakt. Dat belooft weinig goeds voor die film, dat soort zinnen laat zich niet filmen.

(Gabriel García Márquez – Liefde in tijden van cholera)